Vijf competenties voor een betere dialoog

Wie ben jij op het moment dat je in contact bent met een cliënt? Ben jij alleen de professional? Of ook een dochter, zoon, broer, zus, een religieus persoon of migrant? Voor Sohaila El Ouahabi van Beschermjassen is het duidelijk: je bent het allemaal. Daarom raadt zij de professional aan om het eigen familieverhaal te leren kennen. Omdat je je dan ook kunt verbinden met de ander en zijn familieverhaal.

Volgens Sohaila El Ouahabi ben je altijd meer dan alleen die professionele hulpverlener. “Je bent ook zoon of dochter, onderdeel van een wij-cultuur of een ik-cultuur. Daarnaast heb je nog veel meer aspecten die jou kenmerken. En die je altijd, bewust of onbewust, meeneemt in het gesprek met een cliënt. De opdracht is dus om jezelf en jouw familieverhaal te leren kennen en je te verdiepen in de ander. Zo schep je ruimte voor diversiteit en een interculturele dialoog. Zodat je de krachten en de kwetsbaarheden van jezelf en van de ander het beste kunt inzetten. Het kind centraal stellen is belangrijk, maar eigenlijk raden we aan om de familie centraal te zetten. Omdat hier zoveel kracht en oplossingsrichtingen in schuilen.

Beschermjassen gaat uit van vijf competenties die nodig zijn voor die interculturele dialoog. El Ouahabi zet ze op een rijtje.

8-nr1.jpg
Ken je eigen familieverhaal

“Het is belangrijk om te weten waar je vandaan komt. Welke culturele aspecten en normen en waarden je in je draagt en die jou dragen. Of je uit een ik-cultuur komt of uit een wij-cultuur. Let wel: soms botst het, bijvoorbeeld als rituelen iets anders zeggen dan waarden. Ik kom zelf uit een wij-cultuur, maar ik leef en werk in een ik-cultuur. Ik vind dat lastig, het voelt best vaak als worstelen.”

8-nr2.jpg
Ken het familieverhaal van de ander

“Het is altijd belangrijk om te weten wat het familieverhaal is van een cliënt. Maar dit is nog meer van belang als er migratie in het spel is. Migratie heeft vanzelfsprekend impact op de familie. Op de eerste generatie omdat zij de keuze maakten, maar ook op de tweede generatie omdat zij de pijn dragen van dit familiebesluit. Een derde generatie gaat vaak vragen stellen. Zij zijn in Nederland geboren, maar hebben ook volop te maken met de tradities uit het moederland van hun grootouders. Als hulpverlener moet je je verdiepen in het familieverhaal van je cliënt; wat is hun religieuze en culturele bagage? Wie zijn de gezagvoerders in deze familie. Besef dat dit mensen kunnen zijn die duizenden kilometers verderop wonen, en niet de persoon die tegenover je zit.”

8-nr3.jpg
Verdiep je in de heilige huisjes

“Wat zijn de normen die in jouw familie gelden? En in die van de ander? Iedere cultuur en familie heeft heilige huisjes. En juist omdat deze zo onuitgesproken en diep verankerd zijn, kunnen ze voor veel misverstanden zorgen. In Nederland vinden we het belangrijk dat je iemand aankijkt als hij tegen je praat. Waar mijn familie oorspronkelijk vandaan komt, is dat juist aanmatigend en onbeleefd. Een ander voorbeeld: in het Westen geldt de ik-cultuur, waarin mensen autonoom en zelfstandig hun keuzes maken. In landen waar veel migranten vandaan komen, is de wij-cultuur dominant. Hier wordt eerst de familie geconsulteerd voor een antwoord. Als je beter zicht hebt op dit soort heilige huisjes, raak je elkaar niet kwijt in die transculturele ruimte.”

8-nr4.jpg
Wissel van perspectief

“In Nederland vragen we vaak ‘wat vind jij hiervan’ of ‘kun je deze actie ondernemen’. Dat doen we ook in hulpverleningstrajecten. Mensen uit een ik-cultuur kunnen hier meestal snel antwoord op geven. Mensen die uit een wij-cultuur komen, zijn vaak gewend eerst de familie te bevragen. Als jij als hulpverlener uit een ik-cultuur komt en een direct antwoord verwacht, botst dat enorm. Je raakt uit contact, en de interculturele dialoog stokt. Dit besef je alleen als je je eigen verhaal en dat van de ander kent. Pas dan kun je ook wisselen van perspectief en in contact blijven.”

8-nr5.jpg
Wees bewust van verborgen dimensies

“In iedere familie spelen thema’s die leden van de familie kunnen raken zonder dat ze zich daarvan bewust zijn. Dit geldt zowel voor de hulpverlener als voor de cliënt. Het feit dat dit soort pijn onbewust leeft, wil niet zeggen dat het onzichtbaar is. Je moet er alleen wel naar op zoek. Wees nieuwsgierig naar een familiegeschiedenis. Je kunt kwesties achterhalen met een genogram of met een historische lijn. Wat zijn gebeurtenissen die in de familie hebben gespeeld? Wat voor consequenties had dat?”

De eend

Wat zie jij voor je als je aan een eend denkt? Stel die vraag aan honderd mensen in een zaal en je krijgt tientallen verschillende reacties. Van een rubberen badeendje tot een lekkere maaltijd, en van een oude auto tot een eend zoals we die in een vijver aantreffen. Wat El Ouahabi ermee wil duiden is dat er niet één waarheid is en dat iedereen een ander beeld heeft bij een voorwerp. En dus ook bij een gevoel, een emotie, een norm, etc. “In gesprek met een ander heeft iedereen z’n eigen normen en beelden. En zelfs bij zoiets simpels als een eend, heb je allemaal een eigen idee.” Het advies van El Ouahabi: “Mensen in de spoedhulpverlening hebben vanzelfsprekend niet altijd de ruimte om eerst uitgebreid op zoek te gaan naar het familieverhaal van een cliënt. Maar je kunt wel beginnen met een zoektocht naar je eigen normen en opvattingen en je eigen familieverhaal. Doe dat bijvoorbeeld in een genogram of maak een historische lijn van jouw familie. Praat met anderen in jouw familie. En word je bewust van je eigen normen en opvattingen. Dit geeft je de ruimte om vanuit je familiesysteem te denken en ook ruimte te maken voor het systeem van de ander. Het biedt kansen om te zoeken naar oplossingen binnen de familiecontext. Je kunt de familie dan op meerdere manieren ‘invliegen’ en zo gebruikmaken van de kwetsbaarheden en de krachten van een familiesysteem.”

Sohaila El Ouahabi is coach, trainer Beschermjassen en multidimensionaal Familietherapeut.

Meer informatie?

Het model Beschermjassen is ontwikkeld door Kitlyn Tjin A Djie. Meer informatie over Beschermjassen vind je op www.beschermjassen.nl.

Klik hier voor de powerpointpresentatie tijdens de Studiedag Spoedhulp Jeugd.

Bewust van eigen opvattingen

‘Hulpverleners hebben de drive ‘je zorgt voor de ander’. Of ‘je bent er voor de ander’. Daardoor ga je voor de andere zorgen. Terwijl het juist belangrijk is om bij de cliënt te activeren en op zoek te gaan naar zíjn oplossingen in de familie. Wees bewust van je rol en je eigen opvattingen.’

Sohaila El Ouahabin

Reactie-Spoedhulp-Jeugd.svg
_DSC4596_1-martijn-dresselaars-lr-.jpg
Kracht of kwetsbaarheid

“De workshops waren goed, maar ook lang en intensief. Gelukkig had Sohaila geen enkele moeite om het hele gezelschap weer energiek te krijgen. En ze zet je aan het denken. Het is vanzelfsprekend dat we mensen uit andere culturen in ons werk tegenkomen. Het is ook logisch dat zij andere tradities, rituelen en waarden meebrengen. Maar houden we daar wel voldoende rekening mee? En als we er al aan denken: zien we zo’n andere cultuur dan als kwetsbaarheid, of zetten we die krachten in bij het hulpverleningstraject? Ik vind het heel waardevol om daar eens bij stil te staan.”
Martijn Dresselaars, medewerker Ambulante Spoedhulp, Cardea Leiden

Reactie-Spoedhulp-Jeugd.svg
_DSC4606--Carla-Droogh-LR-.jpg
IJzersterk en authentiek

"Sohaila liet een prachtige combinatie van kwetsbaarheid en zelfvertrouwen zien. Dat maakte haar verhaal ijzersterk en authentiek. Zo’n voorbeeld van hoe iemand een eend voor zich ziet, werkt natuurlijk als een trein. Het maakt zo duidelijk dat jouw waarheid niet de waarheid van de ander is. Het ene boos is het andere niet. En dat geldt net zo goed voor verdriet, angst, schaamte en vertrouwen. Daarom moet je in een gesprek dus doorvragen: wat betekent dat voor jou? Sohaila laat zien hoe belangrijk oprechte interesse is. Naar onze cliënten, maar ook naar onze collega’s, in onze thuissituatie. Overal eigenlijk.”
Carla Droogh, teamhoofd Ambulante Spoedhulp, Youké Zeist

Verbinden en versterken - 2016