‘Help ouders hun ouderrol te vervullen’

Uit recent onderzoek van het Regiecentrum blijkt dat ‘scheidingskinderen’ een groter risico lopen om in de jeugdzorg terecht te komen. Een scheiding veroorzaakt bij een kind altijd een wond, maar veel wonden helen weer. Tenminste, als ze niet iedere keer worden opengehaald door strijd van de ouders. Dan kunnen scheidingen heel nare en blijvende gevolgen hebben. Wat kunnen hulpverleners doen om ouders bij te staan in hun ouderrol? Dertien tips.

Francisca de Jong-Smid en Sjoerd van Kammen zijn ouderschapsmediator bij het Kenniscentrum Kind en Echtscheiding bij Jeugdhulp Friesland. Zij begeleiden ouders en kinderen als de scheiding problematisch verloopt. Ook geven ze trainingen en advies aan professionals die te maken hebben met kinderen in een echtscheidingssituaties. De Jong-Smid: “Wanneer je als hulpverlener te maken krijgt met scheidingsproblematiek en met kinderen die hierin verstrikt zijn geraakt, is het belangrijk om dit snel te signaleren en waar mogelijk de ouders te helpen om hun ouderrol te blijven vervullen.” Van Kammen: “Het is lastig om zo’n traject goed te begeleiden. Denk daarom goed na wat je zelf kunt en wanneer je moet doorverwijzen naar gespecialiseerde instanties.”

Van Kammen en de Jong-Smid gebruiken veel tools om ouders te begeleiden in hun scheiding. Dertien tips voor professionals om ex-partners te helpen in hun rol als ouder.

13 Tips
nr01.jpg
Kies partij voor het kind

Hoezeer je het ook eens kunt zijn met de argumenten van de ene ouder, ga hier nooit in mee. Je bent namelijk de andere ouder meteen kwijt. En dan moet je hard werken om het contact te herstellen. Zet het kind centraal in plaats van partij te kiezen voor een van de ouders. Het kind heeft recht op een band met beide ouders; hulpverleners zullen dit altijd als uitgangspunt moeten nemen.

nr02.jpg
Maak onderscheid in rollen

Na een scheiding moeten ex-partners veranderen in collega-ouders. Maak dit visueel met een tekening waarbij boven de horizontale streep de rollen als ex-partners worden benoemd, en onder de streep die als vader en moeder. Iedere keer kun je dit onderscheid benadrukken. ‘Zit je hier als strijdende ex-partner of als zorgzame ouder?’ `Zet je de strijd centraal of jullie kind?’

nr03.jpg
Gebruik de wet als kader

De wet is een krachtig middel en een kader om je standpunt als hulpverlener te bepalen. De wet geeft altijd recht op omgang en omschrijft de plicht van beide ouders om hun kinderen te verzorgen en op te voeden. Ook is er de plicht om de band van het kind met de andere ouder te bevorderen.

nr04.jpg
Vertel over schadelijke effecten

Geef ouders psycho-educatie over de schadelijke effecten van een vechtscheiding. Vertel over de externaliserende problematiek (agressief gedrag, middelengebruik) en internaliserende problematiek (mindere schoolprestaties, laag zelfbeeld, depressieve gevoelens), maar ook over de effecten op de langere termijn (loyaliteitsproblematiek, lager opleidingsniveau, meer internaliserende problemen, minder contact met eigen ouders, groter scheidingsrisico). Een kind kan niet gelukkig zijn als de ouders strijden.

nr05.jpg
Geef kinderen een stem

Ouders zijn verplicht om hun kinderen te betrekken in het maken van een ouderschapsplan. Betrek daarom als hulpverlener ook de kinderen bij wat je doet. Maak hen sterker en spreek hen aan op hun eigen verantwoordelijkheden. Te denken valt aan de Eilanden-app en het inzetten van KIES, een spel-praatgroep voor kinderen om te leren beter om te gaan met de veranderde situatie.

nr06.jpg
Spreek ouders aan als vader en moeder

Door beide partijen consequent aan te spreken in hun rol als ouder, positioneer je hen beter in die rol. Het kan helpen om bij een gesprek een foto van de kinderen neer te leggen.

nr07.jpg
Herinner ouders aan hun wens

Laat ouders opschrijven wat ze belangrijk vinden voor hun kind, wat hun wensen voor hun kinderen waren bij de geboorte. Vraag hun wat ervoor nodig is om dit te bereiken en wat ze hier zelf aan kunnen bijdragen. Het kan ze wakker schudden en uit de strijd halen.

nr08.jpg
Laat ze verandering bij zichzelf zoeken

Benadruk altijd dat iemand alleen zichzelf kan veranderen en niet de ander. De cirkel van invloed is beperkt, dus laat cliënten de verandering bij zichzelf zoeken.

nr09.jpg
Besteed aandacht aan rouw en de toekomst

Als ouders niet op dezelfde plek in de rouwcurve zitten, is het lastiger om elkaar te begrijpen en tot voorstellen te komen. De ouder die al verder in het proces zit, zal moeten inhouden om de andere ouder de ruimte te geven. Eventueel kan individuele hulp geadviseerd worden aan de betreffende ouder.

nr10.jpg
Benoem belang ouderschapsreorganisatie

Het is niet de vraag óf de ouders hun ouderschap reorganiseren maar hóe. De Wet op Ouderschap na scheiding uit 1998 verplicht ouders om hun ouderschap te reorganiseren. Wanneer ouders nog bezig zijn met hun relatie of hun strijd met de andere ouder, is dit verwarrend voor de kinderen. Als ouders blijven hangen in de overgangsfase is dit schadelijk voor het kind.

nr11.jpg
Benadruk verschil in waarheden

Benadruk dat ouders ieder hun eigen beleving en verhaal hebben. Het gaat niet om één waarheid. En positioneer jezelf als hulpverlener en niet als rechercheur. Doorbreek de strijd door er iets anders naast te zetten en doe dit door het kind centraal te zetten.

nr12.jpg
Train communicatievaardigheden

Geef ouders inzicht in hun communicatiepatronen en leer ze nieuwe vaardigheden aan. Je kunt mensen vragen om te communiceren vanuit wensen en niet vanuit gevoelens. Zo houd je de interactie op een gezonde manier gaande.

nr13.jpg
Benoem ook de andere kant

Ieder kind is geprogrammeerd om van die ouder te houden die van hem/haar houdt. Wanneer je de andere ouder afkeurt, keur je voor een deel het kind af. In een strijd wordt een ex vaak alleen nog negatief neergezet, als alcoholist of leugenaar. Terwijl er altijd meer kanten aan een persoon zijn. Nodig je cliënten uit om ook die andere kanten te benoemen.

Meer informatie?

Interesse in een (in company-)training Kind Centraal bij Scheiding? Neem contact op met het Kenniscentrum Kind en Echtscheiding.
www.jeugdhulpfriesland.nl
trainingkke@jeugdhulpfriesland.nl

Klik hier voor de powerpointpresentatie tijdens de Studiedag Spoedhulp Jeugd.

Kind in de knel

“Na een echtscheiding zitten ouders vaak boven de lijn: in de ex-partnerstrijd. Dan komt een kind in de knel. Je wilt ouders juist in de positie als ouder zetten. Dat kan je in de spoedhulpfase doen door veel te tekenen met ouders.”

Fransisca Smid en Sjoerd van Kammen

Reactie-Spoedhulp-Jeugd.svg
reactie_DSC4513-rita-LR.jpg
Praktische tools

“Het is goed om te zien welke tools je kunt inzetten om ruziënde ouders in hun rol als ouder te zetten. Ook als ze als ex-partners enorm met elkaar in gevecht zijn, kunnen ze namelijk nog steeds samen als zorgzame collega-ouders handelen. In het belang van het kind. Daarnaast realiseer ik me weer dat hulp aan ouders bij echtscheiding echt een specialisme is. Natuurlijk nemen wij het mee in onze hulpverlening, maar als het te complex of te intensief is, kunnen we beter doorverwijzen.”
Rita Berghof, medewerker ambulante spoedhulpverlening, Jarabee Spoedhulp

Reactie-Spoedhulp-Jeugd.svg
reactie_DSC4436-olav-balder-LR-.jpg
Geen partij kiezen

“Wij zien dagelijks dat kinderen last hebben van een scheiding. Vaak laten we dan specialisten invliegen, maar ik vind het fijn dat ik nu zelf ook weer meer handvatten heb gekregen. Daarnaast vond ik de aandacht voor je rol als hulpverlener heel zinvol. Bij scheidingszaken is het nog belangrijker om geen partij te kiezen, omdat de verhoudingen vaak al zo ingewikkeld liggen. Kies je voor de ene ex-partner, dan ben je de andere kwijt. Eigenlijk is maar éen partij belangrijk: het kind.”
Olav Balder, medewerker ambulante spoedhulpverlening en Family First, Altra Jeugdhulp

Verbinden en versterken - 2016