Beroepsgeheim: lust én soms ook last

Wat mag je wel en wat mag je niet doen met informatie in de spoedhulpverlening? Jurist Alice Broersma werkt als freelancer en bij Accare, een instelling voor jeugd-GGZ en komt de dilemma’s dagelijks tegen. Over de privacy van cliënten, over het beroepsgeheim en over wanneer je dat beroepsgeheim mag doorbreken.

Een kleine disclaimer vooraf

Alice Broersma: “Als je denkt, dat je alles te weten kunt komen en dat overal regels voor zijn, dan ga ik u eerst even wakker maken. Het recht gaat over redelijkheid. Er zijn veel open normen die u als behandelaar zelf moet invullen en die niet zwart-wit vallen uit te leggen.”

Privacy

Om bij het begin te beginnen: privacy is een waarde. Op basis van die waarde hebben we regels gemaakt. Dat begint met verdragen, zoals het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind. Op die algemene grondrechten zijn algemene en bijzondere wetten gebouwd en normen die we in het veld gebruiken, zoals het beroepsgeheim.

Hoe deel je veilig informatie?

4-illustratie.jpg

Beroepsgeheim

Onder het beroepsgeheim valt alles wat een jeugdhulpverlener te horen krijgt in het kader van zijn beroep. Waarom is dat belangrijk? Enerzijds vanwege een individueel belang, omdat de cliënt op die manier open kan zijn over zijn of haar problemen en daardoor beter behandeld kan worden. Anderzijds is het van algemeen belang dat mensen geen drempels vinden op weg naar de hulpverlening; anders zoeken mensen die kinderen mishandelen bijvoorbeeld geen hulp meer. Is het beroepsgeheim in beton gegoten? “Nee”, zegt Broersma. “Bij vrij hoge uitzondering is het toegestaan om het beroepsgeheim te schenden.”

Toestemming vragen?

Hoofdregel is dat er toestemming nodig is om informatie te delen met derden, al zijn er een paar uitzonderingen. Wettelijk vertegenwoordigers van kinderen tot 16 jaar hebben recht op informatie, bijvoorbeeld ouders met gezag. Ook ouders zonder gezag kunnen soms worden geïnformeerd, maar beperkter. Informatie delen met de interne waarnemer of vervanger van de hulpverlener mag eveneens zonder toestemming, evenals met de hulpverleners die rechtstreeks zijn betrokken bij de uitvoering van de betreffende jeugdhulp. Met andere woorden: de collega’s van je eigen team.

Informatie delen

Toestemming vragen moet ook niet gezien worden als een lastig, bureaucratisch vehikel; het is een normaal onderdeel van de gesprekken die je voert met je cliënt en behoort tot de eigen kracht van de cliënt. De wet stelt geen eisen aan de vorm van toestemming. Je kunt gebruik maken van een toestemmingsverklaring, maar soms kan worden volstaan met mondelinge toestemming en een aantekening daarvan in het dossier. Broersma: “Er is wel een belangrijk onderscheid tussen need to know en nice to know. Moet je informatie verstrekken? Deel dan alleen de hoogstnoodzakelijke informatie. Die afweging maak je zelf. Je kunt een heleboel delen dat nice to know is, maar het gaat erom wat nodig is om goede hulp te verlenen.”

Uitzonderingen toestemmingsvereiste

Er zijn uitzonderingen mogelijk op het toestemmingsvereiste. Bij informatie op grond van een wettelijk voorschrift (bijvoorbeeld aan de gezinsvoogd), op grond van een meldrecht - meldrecht bij kindermishandeling en meldrecht verwijsindex jongeren - en in het geval van een conflict van plichten. Bij een conflict van plichten moet er zes criteria van toepassing zijn. De hulpverlener moet alles hebben gedaan om toestemming te verkrijgen, het niet doorbreken levert waarschijnlijk ernstige schade op voor een ander, de hulpverlener verkeert in gewetensnood, met de doorbreking van het beroepsgeheim kan de schade worden voorkomen, er is geen andere weg voor en de hulpverlener schendt zijn/haar beroepsgeheim zo min mogelijk. Broersma: “Het beroepsgeheim is voor de zorgverlener niet alleen een lust, maar kan ook een last zijn.”

Vier Tips
4-nr1.jpg

Bespreek je zorgen openlijk met de ouders en probeer instemming te krijgen om informatie te delen.

4-nr2.jpg

Als de ouders geen informatie willen delen maak dan een professionele belangenafweging of je met gebruik van een meldrecht toch informatie wilt delen zonder toestemming, bijvoorbeeld omdat het belang van het kind dit vereist.

4-nr3.jpg

Vraag collega’s om advies bij deze afweging en noteer de onderbouwing van je beslissing in het dossier. Daarmee laat je zien dat je de beslissing zorgvuldig hebt genomen.

4-nr4.jpg

Deel alleen de informatie die hoogstnoodzakelijk is voor goede hulpverlening.

Meer informatie?

Klik hier voor een samenvatting van de powerpointpresentatie tijdens de Studiedag Spoedhulp Jeugd.
Klik hier voor informatie van de VNG.

Reactie-Spoedhulp-Jeugd.svg
reactie_DSC4498-bjorn-gertsen-LR--.jpg
Even opfrissen

“Je weet dat er veel wetten en regels zijn op het gebied van geheimhoudingsplicht en beroepsgeheim, maar het is goed om even op te halen hoe het ook alweer precies zat. Dan heb ik in mijn werk weer wat handvatten over wat wel of niet mag. Ik ben nu ambulant woonbegeleider en maak vanaf januari de stap naar de ambulante spoedhulp. Veel van het werk dat we doen, gaat op de automatische piloot. Dat gaat vaak goed, maar alles wat kan voorkomen dat je verkeert handelt, helpt bij het verlenen van de juiste zorg.”
Bjorn Gertsen, ambulant begeleider spoedhulp, Pluryn

Reactie-Spoedhulp-Jeugd.svg
reactie_DSC4478-simone-gouszwaard-lr.jpg
Op de teamagenda

“We moeten in ons team meer aandacht geven aan deze thematiek. Er is toch veel wat we niet wisten, ontdekten we tijdens deze workshop. Bijvoorbeeld dat een gezinsvoogd recht heeft op informatie, dat was voor ons altijd onduidelijk. Ook de rol van de betrokken hulpverlener die de cliënt heeft aangemeld, was ons onbekend. We wisten niet of hij toestemming moet krijgen om informatie in te zien. We gaan dit op de agenda van de teamvergadering zetten, zodat we het allemaal doen zoals het moet volgens de wetten en regels.”
Simone Goudzwaard, ambulante hulpverlener Spoedhulp/Families First, Cardea

Verbinden en versterken - 2016