Spoedhulp Jeugd 2018

‘Geen vanzelfsprekende combi met ASH, maar kansen zijn er zeker’

JIM zorgt voor synergie tussen netwerken

Waarom doen gezinnen steeds opnieuw een beroep op (spoed)hulpverlening? Worden problemen niet afdoende opgelost of spelen er dieperliggende problemen die onvoldoende worden gezien? Die vraag bracht Suzanne de Ruig en Stefan Cuppen op het spoor van JIM – Jouw Ingebrachte Mentor. Met JIM wordt iemand uit het informele netwerk in stelling gebracht als mentor. Wat of wie is JIM en wat kan spoedhulp ermee?

Hoe is JIM ontstaan?

“We ontdekten dat we als hulpverlener weliswaar problemen oplossen, maar ook een verstoring van de innercircle zijn. Iedereen heeft een innercircle van drie tot vijf personen. Als jij als hulpverlener in die cirkel plaatsneemt, neem je als het ware de plek van een vertrouwde ander in. Op het moment dat je weer vertrekt, zeker bij langduriger trajecten, laat je een lege plek achter die zich niet eenvoudig weer laat vullen. Eigenlijk verarmen we dan de natuurlijke hulpbronnen, terwijl die juist zo belangrijk zijn. Met JIM brengen we een vertrouwd persoon in positie om duurzaam een steunpilaar te zijn. Er zijn natuurlijk meerdere beweegredenen, maar dit is een belangrijke.”

Waarom is een JIM van belang?

“Met een JIM gebruik je het eigen netwerk van de jongere. Dat levert allemaal voordelen op die iedereen ook direct (h)erkent; een JIM is duurzaam, vertrouwd, veilig, een rolmodel, het is de eigen keuze van de jongere en de JIM kent de geschiedenis, de taal en de gebruiken van de familie. Je benut de kracht in het gezin, ook al lijkt die beperkt. Kracht is er altijd.”

Wat doet een JIM?

“Iedere JIM kan een eigen takenpakket krijgen. Dit hangt af van wat de jongere nodig heeft, hoe het proces zich ontwikkelt en waar de vaardigheden van de JIM liggen. Grofweg gezegd kan de JIM op vier gebieden werken: emotioneel (een luisterend oor bieden of de jongere een stem geven), conceptueel (helpen bij keuzes en plannen), moreel (opvoedwaarden bijbrengen) en praktisch (helpen met vervoer of spullen).”

Wordt een JIM een hulpverlener?

“Een JIM is iemand uit het informele netwerk die dat netwerk van vrienden, familie, buren en kennissen verbindt met het formele netwerk van hulpverleners. Een JIM is dus geen hulpverlener; hij is eerder de schakel tussen die twee werelden. Wij hebben kennis, kunde en protocollen. Het informele netwerk heeft relationele invloed. Samen is er synergie.”

Suzanne de Ruig en Stefan Cuppen.

Hoe zoek je een JIM?

“De jongere zoekt de JIM en die zoektocht start bij de ‘simpele’ JIM-vraag: ‘Wie is jouw JIM?’ Iemand die je vertrouwt, naar wie je toe kunt voor ondersteuning en advies of iemand die je inspireert om je best te doen? Let wel: dit is geen vrijblijvende vraag. Met de vraag zet je bij de jongere een beweging in gang, en dit proces mag je niet halverwege afbreken.”

Kan iedereen een JIM worden?

“In principe wel. Het gaat erom dat het iemand is die door de jongere zelf aangedragen wordt, iemand die hij vertrouwd. Natuurlijk kun je de voorwaarde stellen dat de ouders akkoord moeten gaan met de JIM. En is er een JIM, zet ‘m dan op de zeepkist, zorg als hulpverlener dat de JIM in positie wordt gebracht en gehouden.”

Wat als je geen JIM kan vinden?

“Dat is het mooie: er is altijd een JIM, voor iedereen. Als een jongere het lastig vindt om een JIM aan te wijzen of als ouders problemen hebben met een JIM, heb je bijna altijd met een belangrijk intergenerationeel of familieprobleem te maken. Het onderliggende probleem dus dat voor zoveel verstoring en problemen zorgt. Dan leg je dus de vinger op de zere plek en daar moet je wat mee.”

JIM klinkt eigenlijk heel simpel

“Het idee is inderdaad heel simpel en duidelijk. Totdat je ermee gaat werken, want het proces vergt veel afstemming, geduld en vaardigheden. JIM is geen methode; er is geen vast stappenplan of blauwdruk. JIM is veel meer een proces dat je in gang zet, een mindset. Je gaat echt anders samenwerken met gezinnen en andere instanties, je gaat een co-creatie aan. Dit betekent dus dat je de chaos uit het informele netwerk binnenhaalt, maar hierin schuilt dus ook enorme kracht. Het is hard werken, maar kan enorm veel opleveren.”

Wat is een belangrijk verschil met andere trajecten?

“In veel trajecten wordt gestart met de ‘wat-vraag’: wat is er aan de hand, wat moet er gebeuren? Bij JIM wordt pas naar de wat-vraag gekeken als de ‘wie-vraag’ goed is beantwoord: wie uit het netwerk kan meedenken? Deze volgorde is essentieel, want alleen dan geef je een JIM ook een echte stem en laat je de jongere en zijn omgeving meebeslissen over wat er gaat gebeuren. Als je start met stap twee sluit je belangrijke steunpilaren buiten.”

Kan spoedhulp iets met JIM?

“Dat is een interessante vraag, want spoedhulp is natuurlijk altijd van korte duur, terwijl het vinden van een JIM gemiddeld 33 dagen kost. Tegelijkertijd is in veel gevallen de veiligheid in het geding en moet je in actie komen. Echter, spoedhulp hoeft niet zelf een JIM op te starten, dit kan de vervolghulp ook doen. Je kunt als spoedhulpmedewerker wel alert zijn op een JIM bij het in kaart brengen van een spoedsituatie en dit meenemen in je overdracht. Er zijn organisaties waar ook een IVT (In VerbindingTeam) actief is. Hier zijn al positieve ervaringen met JIM.”

Zie je zelf kansen voor een JIM bij Spoedhulp?

“Ja, ik zie zeker kansen. JIM en ASH is geen vanzelfsprekende combinatie, maar kansen zijn er zeker. JIM is nog jong en volop in ontwikkeling en er zijn dus geen pasklare antwoorden te geven. Maar ik zou dolgraag mogelijkheden willen onderzoeken omdat ik geloof in de hechte verbinding met het informele netwerk. Echter, niemand is het nog aangegaan. Maar wij zoeken graag samen naar waar we uit zouden komen. Naast een JIM-mindset kan de Pippi-mindset wellicht helpen: ‘ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan’.”

Reacties

4_reactie_Arjan

‘Geen heilige graal’

“Ik ben gemengd positief over JIM. Het is geen heilige graal. Jongeren mogen zelf hun JIM uitkiezen en een JIM is natuurlijk goed op de hoogte van het reilen en zeilen van zo’n gezin. Hij ziet, hoort en weet aspecten waar wij niet van weten. Echter, ik snap ook de scepsis van mijn vakgenoten. Bij ASH zijn we gewend om snel en daadkrachtig in actie te komen. Acute problemen moeten we snel oplossen en dat matcht niet met de werkwijze van JIM. Dus ja, positief over JIM. En prima om dat vanuit andere zorg in te zetten. Maar bij ASH moet je het niet willen.”

Arjen de Jong, hulpverlener, Spirit Amsterdam en omstreken

4_reactie_Remco

‘Ik ben getriggerd’

“Ik vind JIM een inspirerend idee omdat er langdurig een positieve invloed in het gezin is. Wij vertrekken natuurlijk na 28 dagen of op z’n best na een paar maanden, en in het meest verdrietige geval stort wat je met elkaar hebt opgebouwd weer in. Ik heb nog wel heel veel vragen, maar ik ben wel getriggerd. Ik ga voortaan kijken of ik in de omgeving van een gezin een JIM kan detecteren. Als ik iemand in de peiling heb, kan ik dit natuurlijk altijd meegeven in m’n overdracht.”

Remco Wullems, Sterk Huis, Tilburg